İslam devrinde adana

Müslümanların Adana ve seviyesine ilk akını 638 senesinde ünlü kumandan Halid Bin Velid doğrulusunda yapılmıştır. Bunu takiben Ebu Ubeyd ile Muaviye onu izlemiş, Adana ve yöresi 704 senesinde  müslümanların eline geçmiştir.

İbnul Esir, Çukurova ve Adana’nın fethi ile ilgili "El Kamil Tarihi" isimli yapıtinde “Halife Abdulmelik'in oğlu Abdullah 84 yılında (Miladî 704) Misis'i zapt ederek buraya bir cami yaptırdı ve kalesini onarım ile 300 mücahit yerleştirdi. 705 senesinde Velid bin Abdulmelik hilafete geçince kardeşi Mesleme ile oğlu Abbas'ı Rum ülkelerine gazveye (din uğruna oluşturular muhabere) göndererek 708 senesinde Tuana'yı fetih ettirdi. Bu kumandanlar 709 yılların yaz aylarında Bezendum'dan (Pozantı) yine Ruma akınlar yaptılar. Meseleme 710 da Buhara'yı aldı ve 712 senesinde Misis’e gelerek buradaki Rumları Bizans’a sürdü. Abbas ise 713 yılında Tarsus'ı fetih eyledi.” demektedir.

Fakat Emevi - Abbasi çekişmesinden Doğu Roma (Bizans) faydalanmış, Adana ve etrafı kısa bir müddet Bizanslıların eline geçmiştir. Halife Mansur saatinde ise yöre yine Müslümanların eline geçmiştir.

Adana ve etrafına Müslümanlar tarafından yerleşimler Abbasi'ler devrinde başlar. Türkler büyük kümeler durumunda Horasan ve Türkeli'nden getirilerek Çukurova’ya yerleştirilmişlerdir. Bunlar Uç Beyleri olarak Arap'larla eş güdümlü Bizans'lılara karşı muhaberetılar, akınlarda bulundular. M.S. 758 senesinde Bizans İmparatoru Konstantin (Konrami-nus) 100.000 bireyi aşkın ordusuyla Misis'i almaya gelmiş, karşısında Türk mücahitlerini bulmuştur. Bizanslıların geri dönmesiyle Çukurova Uç Beyi Horasan'lı Yahya oğlu Cebrail Adana ve Misis kentlerini yeni baştan onarmıştır.

Halk hikâyelerinin ünlü kahramanı Battal Gazi'nin bu devirlerde Çukurova'da yaşadığı söylenir.
Çukurova'nın tam anlamıyla Türk'lerin eline geçmesi Abbasi Halifesi Mansur'un oğlu Halife Mehdi devrinde başlayıp Harun Reşid ve onun oğlu Muhammed devrine rastlar. Harun Reşid Horosan'lı bir Türk Beyinin oğlu Kumandan Ebu Süleyman Ferec aracılığı ile Adana'yı yeni baştan yaptırdı denilebilir.

Halife adını verilen Haruniye kasabasını kurarak buraya gönüllü Türk askerlerini yerleştirdi. (M.S. 800). Toprak dağıttığı Türkmen'leri vergiden muaf tutarak Çukurova'yı iktiyalınn kalkındırdı. Böylece Çukurova bir Türk yurdu olmuştur.

Harun Reşid saatinde Adana bilim ve kültür yönünden ilerlemiştir. 10. Yüzsenenin İkinci %50 sinde Büyük İslâm Devletinde baş gösteren çöküntüyü Hamedanoğullarından Seyfuddevle tüm çabalarına karşın önleyememiştir. Çukurova yine Bizans'ın hücumuna uğramıştır.

M.S. 963 senelerı arasında İmparator Nikefor Fogas büyük bir orduyla gelip Hıristiyan olmayan halktan birçok bireyi öldürtmüştür. Adana halkı dağlara sığınmıştır. Bizanslılarla oluşturular muhaberelardan sonra Çukurova ve Hatay’ın büyük bir seksiyonü ile Suriye’nin mühim bir alanı Bizanslıların eline geçmiştir. Bizanslılar Adana ovasını Seloika eyaletine bağlatarak merkezini de Silifke’den Tarsus naklettiler. Çukurova, Anadolu Selçukluları devrine kadar Bizanslıların elinde kalmıştır.

KAYNAKÇA: 1973 Adana İl Yıllığı, Adana.gov.tr, T.C Adana Valiliği; Kasım ENER, Adana Ovasına Bir Bakış